Wagon towarowy produkowany w Polskiej Fabryce Maszyn i Wagonów L. Zieleniewski

Przemysł taboru kolejowego

W zaborze rosyjskim, w Warszawie, w 1855 roku z przekształcenia działającej od 1818 roku Odlewni i Rządowej Fabryki Machin powstała spółka Lilpop i Rau, zmieniona w 1868 roku w Lilpop, Rau i Loewenstein, specjalizująca się m.in.: w produkcji wagonów, szyn kolejowych i maszyn rolniczych. W 1873 roku utworzone zostało Towarzystwo Przemysłowe Zakładów Mechanicznych Lilpop, Rau i Loewenstein Spółka Akcyjna. Firma rozrastała się, obejmując w latach 80. XIX wieku 14 przedsiębiorstw na terenie zaboru rosyjskiego i w samej Rosji. Miała stałe przedstawicielstwa w Petersburgu, Moskwie, Kijowie, Tyflisie, Odessie oraz w Baku. Poza wspomnianymi wyrobami, spółka produkowała lub montowała z części m.in.: lokomotywy, wagony tramwajowe, nadwozia autobusów, maszyny parowe, elementy mostów kolejowych i miejskich. Firma funkcjonowała w takiej formie do 1944 roku.

 

Wśród producentów taboru w Galicji wyróżniał się zakład Kazimierz Lipiński w Sanoku, Fabryka Maszyn i Narzędzi Wiertniczych Kotlarnia i Odlewnia Żelaza, przekształcony w 1894 roku w spółkę akcyjną pn. Pierwsze Galicyjskie Towarzystwo Akcyjne Budowy Wagonów i Maszyn, a od 1913 roku wchodzący w skład koncernu Polskie Fabryki Maszyn i Wagonów – L. Zieleniewski w Krakowie, Lwowie i Sanoku Spółka Akcyjna. Lipiński zaczynał od budowy lokomobili, zbiorników i konstrukcji stalowych. W 1891 roku wykonano w jego fabryce pierwsze cztery platformy z pokrętnymi ławami do transportu drewna.

 

 

Konstruowania uczono się metodą odrysowywania detali z wagonów przejeżdżających przez stację w pobliskim Zagórzu. Pozytywna opinia o pierwszych produktach zaowocowała zamówieniem na 50 wagonów krytych. W kolejnych trzech latach wytwórnia wyprodukowała 43 wagony pocztowo-konduktorskie i 100 węglarek. Jako ciekawostkę można przytoczyć fakt budowy dla Towarzystwa Pogrzebowego w Wiedniu specjalnego wagonu salonowego do przewozu zwłok. Był on wykorzystany podczas ceremonii pogrzebowych arcyksięcia Albrechta i cesarzowej Elżbiety. Fabryka otrzymała za tę konstrukcję pisemne podziękowanie z Ministerstwa Dworu, Ministerstwa Kolei oraz od zamawiającego.

 

 

Wagon towarowy produkowany w Polskiej Fabryce Maszyn i Wagonów L. Zieleniewski

Po 1918 roku zakład otrzymał zamówienia rządowe na produkcję 8 tysięcy wagonów towarowych i 2 tysięcy osobowych, dochodząc do rekordowego poziomu 1395 sztuk w 1923 roku. Redukcje zamówień z powodu oszczędności budżetowych i późniejszy kryzys gospodarczy obniżyły wielkość produkcji. W połowie lat 30. XX wieku zakład ponownie otrzymał zlecenia na budowę wagonów czteroosiowych: osobowych, turystycznych, pocztowo-bagażowych i doczepnych do jednostek elektrycznych. Asortyment wagonów towarowych obejmował: kryte, węglarki, platformy, platformy z pokrętną ławą, do przewozu piwa, wielozbiornikowe (do wyrobów naftowych, gazu świetlnego), zbiornikowe (do spirytusu, chloru, ciekłego amoniaku, kwasu azotowego i siarkowego), specjalne z kamionkami do kwasu solnego, chłodnie kryte do przewozu drobiu, jak również wagony osobowe, ogrzewcze, pocztowe i tendry parowozowe. Produkowano także tabor wąskotorowy: osobowy i towarowy. W 1935 roku zakłady zmontowały trzy wagony motorowe (nr: 90092-94) z przekładnią mechaniczną i silnikiem Ganz-Jendrassik, przydzielone do motowagonowni w Skarżysku. W latach 1891-1953 sanocka fabryka wyprodukowała w sumie 30 560 sztuk taboru kolejowego.

 

Wersja do druku Wersja do druku | Mapa witryny
© 2016 Całość praw autorskich - Antoni Bochen