Fotografia upamiętniająca wyprowadzenie pierwszego kotła parowozu z naprawy – 1919 r.

Wojna z bolszewią

W latach 1918-1921 Polska, walcząca z Ukraińcami i bolszewikami, używała większej liczby pociągów pancernych niż jakikolwiek inny kraj (z wyjątkiem Związku Sowieckiego). W okresie tym walczyło, choć nie równocześnie, co najmniej 80 pociągów całkowicie lub częściowo opancerzonych w Polsce i około 30 pociągów zdobycznych, głównie szerokotorowych (m.in.: „Generał Dowbor-Muśnicki”, „Generał Iwaszkiewicz”, „Generał Konarzewski”, „Generał Krajowski”, „Generał Listowski”, „Generał Śmigły-Rydz”, „Groźny Szeroki”, „Hallerczyk Szeroki”, „Pierwszy Marszałek Polski”, „Piłsudczyk Szeroki”, „Pionier Szeroki”, „Pułkownik Sikorski”, „Śmiały Szeroki”).

 

Do kompletowania i uzbrajania pociągów powołano kierownictwa budowy pociągów pancernych:

  • nr 1 w Warszawie – Warsztaty Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej i warsztaty w Łapach wykonały m.in. pociągi: „Poznańczyk”, „Kaniów”, „Boruta”, „Zagończyk”, „Groźny”, „Mściwy”;
  • nr 2 w Krakowie – Zakłady Zieleniewskiego zbudowały m.in. pociągi: „Hallerczyk”, „Gromobój”, „Saper”, „Wawel”, „Bartosz Głowacki”, a w Nowym Sączu: „Odsiecz”,  „Huragan”, „Pomsta”, „Ochotnik”, „Wilk”, „Smok”, „Rozwadowczyk”, „Stefan Czarniecki”;
  • nr 3 w oblężonym przez Ukraińców Lwowie, gdzie powstały: „Lwowianin” – późniejszy „PP3” i „Lis-Kula”, „Pionier”, „Paderewski” oraz wagony samobieżne „Technik” i „Ułan”.

Ponadto warsztaty w Jarosławiu, Przemyślu, Stryju, Chełmie i fabryka w Sanoku kompletowały improwizowane pociągi pancerne. Parowozy pierwszych pociągów osłonięte były blachami kotłowymi lub stalowymi zwykłej jakości, niektóre opancerzano jedynie częściowo. Wagony przystosowywano poprzez montowanie podwójnej ściany z desek wypełnionej betonem lub układanie ścianki z szyn kolejowych. Ostatnie, częściowo opancerzone lokomotywy powstawały jeszcze w 1921 roku dla improwizowanych pociągów pancernych III powstania śląskiego. Kolejno uzbrajane parowozy otrzymywały osłony z blach pancernych, wagony wyposażano w obrotowe wieże artyleryjskie i całkowicie stalowe poszycie.

Kolejarze – żołnierze na tle pociągu pancernego podczas wojny polsko-rosyjskiej we Lwowie

W okresie działań wojennych z Rosją sowiecką polskie oddziały kolejowe utworzone 1 lipca 1920 roku liczyły 198 oficerów i 8669 szeregowych. Trzonem powstających wojsk kolejowych była dawna kadra i żołnierze – Polacy służący wcześniej w podobnych formacjach zaborców. Pomimo niewielkiej liczebności saperzy kolejowi, począwszy od 4 grudnia 1918 roku do 31 grudnia 1920 roku, uruchomili około 10 300 kilometrów nowych tras kolejowych, odbudowali 6700 kilometrów zniszczonych torów, naprawili 3500 kilometrów kolejowych linii telegraficznych i telefonicznych, przywrócili drożność 530 mostom kolejowym o łącznej długości ponad 18 kilometrów, zgromadzili we Lwowie i Dęblinie przeszło 200 parowozów, 500 wagonów osobowych i około 7500 wagonów towarowych. W lipcu 1920 roku został sformowany 2 Pułk Wojsk Kolejowych, w którego skład weszły bataliony uczestniczące w działaniach bojowych wojny polsko-bolszewickiej na froncie litewsko-białoruskim. W działaniach wojennych na Ukrainie i w Rosji strona polska straciła kilkanaście pociągów i ponad 2 tysiące ludzi z załóg. Po zakończeniu wojen o granice w służbie pozostało 12 najlepszych składów, przydzielonych do dwóch baz – w Legionowie i Niepołomicach. Reszta uległa rozformowaniu, a parowozy rozbrojono i włączono do pracy cywilnej.

 

 

Wersja do druku Wersja do druku | Mapa witryny
© 2016 Całość praw autorskich - Antoni Bochen