Luxtorpeda zwana torpedą podhalańską – koniec lat 30. XX w.

Wkracza trakcja spalinowa

Po zaborcach pozostała na PKP niewielka liczba różnego rodzaju pojazdów motorowych. Najliczniejszą grupę stanowiło 20 dwuwagonowych zespołów akumulatorowych Wittfelda (budowanych w latach 1907-1914), mających zasięg do 130 kilometrów i zabierających 150 pasażerów. Kursowały w dyrekcji poznańskiej i toruńskiej. Na terenie dyrekcji krakowskiej jeździło pięć dwuosiowych, wagonów parowych Komareka trzeciej klasy mających 32 miejsca siedzące. Woziły pasażerów na trasie ze Skarżyska do Ostrowca Świętokrzyskiego, Radomia i Końskich.

 

W 1928 roku kupiono parowy wagon Clayton dla linii Tarnów – Szczucin. W tym samym czasie Zakłady Lilpop, Rau i Loewenstein z podzespołów firmy Sentinel-Camel zmontowały wagon samobieżny dla linii Puck – Hel, a „Cegielski” w 1931 roku dostarczył na podstawie zmodyfikowanej dokumentacji dziewięć wagonów z napędem parowym. Podejmowane były zatem różne próby rezygnacji z parowozów, ale nadal były to pojazdy napędzane parą.

Pierwszy wagon motorowy na Dworcu Głównym w Krakowie – 1931 r.

Pierwsze wagony motorowe pojawiły się na kolejach wąskotorowych: wilanowskiej i gnieźnieńskiej. W 1926 roku takie wagony kupiła w Niemczech kolejka wilanowska. Czteroosiowe wagony samobieżne produkowały Zakłady Lilpopa. Warsztaty Warszawskich Kolejek Dojazdowych także zbudowały pewną liczbę wagonów i małych lokomotyw spalinowych różnych konstrukcji.

 

Natomiast pierwszy normalnotorowy wagon spalinowy Ganz z wagonem doczepnym rozpoczął w 1928 roku kursowanie na linii Kraków – Kocmyrzów. Równocześnie eksperymentowano z wysoce awaryjnym wagonem spalinowym, wyprodukowanym w 1910 roku przez firmę Düsseldorfer Eisenbahnbedarf. Mimo generalnej przebudowy w 1931 roku nie osiągał on zadowalających wyników i został wycofany.

 

Lata 1931-1932 to czas testowania różnych modeli wypożyczanych od producentów, które jednak nie spełniały oczekiwań. W 1933 roku austriacka wytwórnia Austro-Daimler-Puch zaoferowała wagon motorowy T2x640 H4 z dwoma silnikami benzynowymi i kołami wyposażonymi w pneumatyczne opony, które amortyzowały wstrząsy podczas jazdy. Wagon pomyślnie przeszedł próby i został kupiony dla motowagonowni w Krakowie. Ze względu na wydłużony kształt nazywano go „luxtorpedą”.

 

 

Dobre osiągi tej maszyny skłoniły krajowych wytwórców do zainteresowania się produkcją wagonów spalinowych. Po wprowadzeniu ulepszeń i zmian na podstawie zmodernizowanej austriackiej dokumentacji zakłady w Chrzanowie wyprodukowały w 1936 roku pięć luxtorped. Maszyny wzbogaciły tabor PKP po testowych jazdach z Krakowa do Zakopanego, Krynicy, a także do Warszawy i Lwowa. Maksymalną prędkość podróżowania ustalono na 115 km/h. Jazda luxtorpedą z Krakowa do Zakopanego znacznie skracała czas podróży. Chociaż jednostka zajeżdżała do Rabki, pokonanie całej trasy zajmowało 2 godziny i 18 minut. Wagon luxtorpedy miał na obu końcach kabiny sterownicze. Przy dwukrotnej zmianie kierunku jazdy na tej linii maszynista przechodził z kabiny na jednym końcu wagonu do drugiej.

 

Nowe konstrukcje pojawiły się również w innych krajowych wytwórniach. Zakłady Lilpop, Rau i Loewenstein dostarczyły w 1934 roku dwa wagony motorowe czteroosiowe i 12 dwuosiowych wraz z wagonami doczepnymi, zakłady Cegielskiego do 1939 roku wyprodukowały 28 wagonów motorowych czteroosiowych z silnikami Saurer, a Zakłady Huta Królewska i Laura zbudowały wagon z silnikiem Diesel-Simmering.

 

Chrzanowski Fablok rozpoczął przygodę z trakcją spalinową od realizacji zamówienia dla PKP na 10 drezyn z zamkniętym nadwoziem i 10 z otwartym (1930). Pierwszą krajową lokomotywą spalinową była chrzanowska G1C, dwuosiowa z 60-konnym silnikiem Diesel-Warchałowski (1930). Niestety, nie sprawdziła się na kopalnianej bocznicy ze względu na zbyt słaby silnik i powróciła do producenta. Dla prywatnych odbiorców, na podstawie kupionej w fabryce Deutz dokumentacji, Fablok wyprodukował 12 lokomotyw normalnotorowych dwuosiowych trzech typów, jedną trójosiową i jeden prototyp.

Wagon kursujący na trasie Kraków – Wieliczka – okres międzywojenny
Wersja do druku Wersja do druku | Mapa witryny
© 2016 Całość praw autorskich - Antoni Bochen