Minister Komunikacji Piotr Lewiński wśród załogi ZNLE w Gliwicach z okazji XX-lecia zakładu
Lokomotywownia Zduńska Wola Karsznice
Zakład H. Cegielskiego

Zaplecze techniczne kolei

Po zakończeniu II wojny światowej zakłady produkcyjne zaczęły podnosić się ze zniszczeń. Pierwsze po wojnie projekty wagonów powstawały od lutego 1945 roku w biurze konstrukcyjnym „Cegielskiego” w Poznaniu, przemianowanym niedługo na Centralne Biuro Konstrukcyjne, a w 1951 roku – na Centralne Biuro Konstrukcyjne Przemysłu Taboru Kolejowego. Jeszcze w lutym 1945 roku w chrzanowskiej Pierwszej Fabryce Lokomotyw w Polsce (nazywanej skrótowo Fablok) przystąpiono do montażu parowozów wojennej serii BR52 (Ty42). W 1946 roku zakład opuściły parowozy Ty45 (174 sztuki), budowane na bazie przedwojennych Ty37. Począwszy od 1947 roku, produkowano tu lokomotywy Pt47 (120 sztuk), skonstruowane na podstawie Pt31. W kolejnych latach Fablok wytwarzał nowe parowozy serii TKt48 (115 sztuk), Ol49 (116 sztuk), TKh Ferrum 47 (437 sztuk), TKb 1B „Baziel” (20 sztuk), bezogniowe TKb 1U (36 sztuk), T2D SLA TKp „Śląsk” (390 sztuk) oraz parowozy eksportowe „WP” do Indii (30 sztuk). Ostatnia lokomotywa wyjechała z Fabloku w 1963 roku. Była to TKp „Śląsk” o numerze fabrycznym 6296.

 

W 1952 roku przystąpiono w Fabloku do produkcji lokomotyw spalinowych dla PKP i zakładów przemysłowych, zaczynając od maszyny typu Ls40, poprzez lokomotywę manewrową SM42 (1822 sztuki). Ostatnie spalinowozy opuściły fabrykę w 1992 roku. W sumie w Chrzanowie wyprodukowano 4868 lokomotyw spalinowych różnych typów. W 1991 roku Fablok przekształcono w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa. Kolejne przekształcenia oraz zmiany organizacyjne nie przyniosły jednak spodziewanych efektów i w styczniu 2013 roku spółka ogłosiła upadłość.

Nauka zawodu w szkole ZNLE w Gliwicach

W Zakładach Metalowych H. Cegielski w Poznaniu rozpoczęto działalność od montażu lokomotyw BR52 (Ty42), a następnie Ty43 (niemieckie BR42; 124 sztuki), równolegle z Ty45 (258 sztuk). Potem budowane były Pt47 (60 sztuk), TKt48 (82 sztuki) i wreszcie najcięższe polskie parowozy – Ty51 (232 sztuki), wyposażone w mechaniczne podajniki węgla (stokery), oraz parowozy eksportowe „Er” do ZSRR (895 sztuk). W latach 1953-1956 zakłady nosiły imię Stalina i skrótową nazwę ZISPO. W 1962 roku „Cegielski” wyprodukował serię wagonów spalinowych z przekładnią hydrauliczną 5M (SN80; 13 sztuk), a w 1970 roku rozpoczął dla PKP produkcję lokomotyw liniowych spalinowych 301Da (SP45; 265 sztuk) o mocy 1700 KM.

 

W kolejnych latach podjęto wytwarzanie lokomotyw spalinowych 303D (Co-Co), a także elektrycznych 203E i 203Ea (Bo-Bo+Bo-Bo). Zakład był poza tym producentem wagonów osobowych, sypialnych, kuszetek, barowych, bagażowych, z przeznaczeniem do ruchu lokalnego, w tym także na eksport do ZSRR, Grecji, Jugosławii, Iraku, Maroka i Węgier. Łącznie po II wojnie światowej fabrykę opuściło 1751 parowozów, 784 lokomotywy elektryczne i spalinowe oraz około 14 tysięcy wagonów. 

 

Ostatnia dekada XX wieku była okresem zmian strukturalnych. W 1997 roku w ramach reorganizacji powstała firma H. Cegielski – Fabryka Pojazdów Szynowych Sp. z o.o. należąca do grupy H. Cegielski - Poznań S.A. Od 2010 roku 100% właścicielem spółki jest Agencja Rozwoju Przemysłu.

 

Do grona producentów dołączyły ZNTK w Ostrowie Wielkopolskim, (dawniej fabryka Wagon). Począwszy od 1947 roku, budowano tam wszystkie wagony chłodnie, a od 1948 roku – wagony osobowe czteroosiowe i barowe. W połowie lat 60. XX wieku w ofercie Zakładów pojawiły się czteroosiowe towarowe wagony kryte, a w połowie lat 70. XX wieku – wagony dwuosiowe kryte. W 2004 roku przedsiębiorstwo ogłosiło upadłość.

 

Nie powróciły do produkcji taboru Zakłady Ostrowieckie w Warszawie (dawniej WSABP). Natomiast dawne Zakłady Ostrowieckie w Ostrowcu Świętokrzyskim (po 1945 roku pod nazwą Huta Ostrowiec, przemianowaną w 1952 roku na Hutę im. Nowotki i ponownie na Hutę Ostrowiec) produkowały do 2003 roku węglarki i platformy dwuosiowe z burtami. Na skalę masową odbywała się zwłaszcza produkcja platform 2Z, ponieważ zmontowano tu ponad 8 tysięcy tych wagonów.

Na zdjęciach powyżej: wnętrza poznańskich zakładów H. Cegielskiego – poszczególne etapy produkcji wagonów i lokomotyw.

Fabryka Sanowag w Sanoku wznowiła w 1945 roku produkcję wagonów krytych, węglarek i platform. Zajmowała się także naprawą uszkodzonego taboru. Ostatnie wagony zbiornikowe opuściły zakład w 1953 roku.

 

Zakłady w Chorzowie, zwane do 1939 roku Warsztatami Przetwórczymi, działające podczas wojny jako „Osmag” w składzie koncernu Reichswerke Hermann Göring, mimo znacznej dewastacji rozpoczęły produkcję jeszcze w 1945 roku pod nazwą Mostowagon. Od 1949 roku działały jako Chorzowska Wytwórnia Konstrukcji Stalowych „Konstal” (w 1997 roku wykupiona przez GEC Alsthom, obecnie ALSTOM).

 

Wydział budowy montował wagony kryte, samowyładowcze hopper-dozator oraz wagony z zagłębionymi podłogami, które mogły przewozić ładunki o wadze 40, 100 i 120 ton. W 1957 roku wyprodukowano tu wagon dziobowy osiemnastoosiowy 17Z o ładowności 164 ton do przewozu transformatorów, a 5 lat później – wagon szesnastoosiowy 606Z o nośności 230 ton.

 

W latach 80. XX wieku w kooperacji z amerykańską firmą NORCA powstały w Konstalu wagony dziobowe o różnej liczbie osi: 12, 16, 32 (na ośmiu wózkach czteroosiowych o nośności 500 ton) i 24 (na ośmiu wózkach trzyosiowych o nośności 250 ton). W asortymencie znalazły się również wagony samowyładowcze (425V, 902V), samowyładowcze do piasku podsadzkowego (15W, 22W, 401V), platformy kontenerowe (213Z), cysterny (450R – do paliw, 451R – do gazów skroplonych). Obecnie firma produkuje m.in. pociągi metra Metropolis.

Wersja do druku Wersja do druku | Mapa witryny
© 2016 Całość praw autorskich - Antoni Bochen