Nowe wytwórnie

Wśród producentów taboru pojawiła się Państwowa Fabryka Wagonów „Pafawag” we Wrocławiu, powstała z dawnych zakładów Linke-Hofmann Werke AG. Uruchomiono tam produkcję węglarek niemieckiego typu Klagenfurt (2W), modernizując ich kolejne wersje. Po 1960 roku wytwarzano węglarki o stalowych ścianach. Asortyment objął także czteroosiowe niemieckie wagony osobowe C4ü42 oraz własnej konstrukcji wagony 1A w liczbie 1500 sztuk. Zakład produkował także tendry beczkowe 30D43 i 32D43 do parowozów. Oprócz węglarek dwuosiowych (siedmiu modeli) rozpoczęto montaż platform sześcioosiowych, wagonów krytych dwuosiowych (28 typów), owocarek, świniarek, wapniarek, wagonów zbiornikowych do cementu luzem (CWL24), sypialnych, pocztowych, bagażowych. W latach 60. XX wieku wdrożono do produkcji osobowe, czteroosiowe wagony standardu Y (111A, 112A), a także wagony do ruchu lokalnego (102A, 120A).

 

Pafawag wyspecjalizował się w produkcji pojazdów elektrycznych. Wykonał w latach 1953-1957 dla odbudowanego Warszawskiego Węzła Kolejowego osiem lokomotyw E110 (Bo-Bo) i tyle samo lokomotyw 2E dla górnictwa. Kolejny produkt fabryki stanowił opracowany na podstawie radzieckiej konstrukcji WL21M elektrowóz typu 3E, oznaczony pierwotnie na PKP serią E06 (ET21), dostarczony w latach 1956-1971 w liczbie 658 sztuk.

Lokomotywy elektryczne serii produkowane we wrocławskim Pafawagu

Po wyprodukowaniu 20 jednostek E53 (EW53) w okresie 1954-1956,w następnych latach (1958-1962) fabryka była wykonawcą zaprojektowanych całkowicie w Polsce, elektrycznych zespołów trakcyjnych EW55 (72 sztuki). Dostosowano je do linii wyposażonych w wysokie perony. Do obsługi tras z peronami dowolnej wysokości przeznaczona była jednostka EN57 (1961-1991; 1358 sztuk), w wersji zmodernizowanej wytwarzana w latach 1990-1994 (54 sztuki), stanowiąca do dziś podstawowy tabor wśród jednostek elektrycznych. Na bazie tej jednostki powstały pociągi elektryczne dla Trójmiasta (1974-1980) oraz dla zelektryfikowanej linii Kraków – Zakopane (1993-1996). W latach 1969-1972 Elektryczne Koleje Dojazdowe w Warszawie otrzymały 40 jednostek, które zastąpiły wysłużone wagony z 1927 roku.

 

Na początku lat 60. XX wieku PKP sprowadziło z Anglii 20 lokomotyw EU06 i zakupiło licencję na ich produkcję. W latach 1965-1974 w Pafawagu wyprodukowano 240 sztuk tych elektrowozów oznaczonych symbolem EU07 (4E). Dodatkowo w latach 1972-1976 powstało 15 lokomotyw EP08 dla linii Warszawa – Poznań, osiągających prędkość maksymalną do 140 km/h.

 

Całkowicie polską konstrukcją była lokomotywa ET22 (Co-Co, 201E), produkowana w Pafawagu w okresie 1969-1989 (1184 sztuki). W następnych latach, do 1997 roku, zakład opuściło 47 lokomotyw EP09 (Bo-Bo, 104E). Od 1996 roku, kiedy to PKP wyraziło zamiar zakupu nowych elektrowozów, zbudowano 42 lokomotywy serii EU11 jednosystemowe.

 

Zastal – wnętrze jednej z hal produkcyjnych

W 1997 roku firma została sprzedana koncernowi Adtranz i zmieniła nazwę na Adtranz-Pafawag Sp. z o.o., a od 2000 roku – na Bombardier Transportation Polska Sp. z o.o. Wrocławskie lokomotywy z logiem Bombardiera prowadzą składy m.in. w Grecji, Niemczech, Polsce, Szwajcarii, Szwecji i USA. Dla włoskich kolei Trenitalia wyprodukowano tutaj lokomotywę F160 DC, przeznaczoną do przewozów towarowych na trudnych szlakach alpejskich. Pociągi ICE, eksploatowane w Niemczech i w Holandii, oraz lokomotywy Talgo, użytkowane w Hiszpanii, również wyposażone są w podzespoły pochodzące z wrocławskiego zakładu.

 

Produkcję wagonów specjalistycznych, wózków motorowych i dołączanych do nich przyczep prowadziły po wojnie ZNTK Wrocław. Krótki epizod w produkcji wagonów miały również ZNTK Ostróda, które na początku lat 70. XX wieku wypuściły platformy dwuosiowe do transportu kontenerów i dwupoziomowe platformy do przewozu samochodów. 

 

Na terenie Fabryki Budowy Mostów i Konstrukcji Stalowych „Beuchelt & Co.” powstały zakłady w Zielonej Górze. Od 1952 roku funkcjonowały pod nazwą Zaodrzańskich Zakładów Przemysłu Metalowego „Zastal” im. Marcelego Nowotki. Dziś firma nazywa się Zastal Spółka Akcyjna. Jednym z pierwszych powojennych produktów były cysterny dwuosiowe i chłodnie 1L. W ciągu swojej historii Zastal wyprodukował w sumie ponad 200 tysięcy wagonów, w tym m.in.: krytych dwu- i czteroosiowych, węglarek dwu-, cztero- i sześcioosiowych, platform, wagonów samowyładowczych cztero- i sześcioosiowych. Wytwarzano również lokomotywy spalinowe dla PKP, ale przede wszystkim dla przemysłu. Obecnie w fabryce powstają intermodalne niskopodwoziowe wagony typu 602S, przeznaczone do transportu samochodów ciężarowych.

 

Utworzone na bazie warsztatów naprawczych ZNTK Świdnica, w 1951 roku zostały przekształcone w Fabrykę Wagonów „Świdnica”. Rok później zakład opuściła pierwsza seria czteroosiowych węglarek 17W, które do 1959 roku produkowano w liczbie kilkuset rocznie. Była to ciekawa konstrukcja, ponieważ po zdjęciu ścian bocznych otrzymywało się platformę do transportu czołgów. W 1953 roku w Świdnicy rozpoczęła się produkcja cystern typu 8R. Wytwarzano głównie cysterny dwuosiowe (m.in. do przewozu: kwasów, ługu sodowego, ropy naftowej, dwusiarczku węgla, dwutlenku węgla, fenolu, gliceryny – w sumie 16 typów) i czteroosiowe (do przewozu: benzyny, smoły, mazutu, propanu-butanu, kwasu siarkowego, płynnej siarki, ciekłego chloru, płynnych nawozów, skroplonego dwutlenku węgla, łącznie 50 typów – także szerokotorowych). Asortyment uzupełniały: węglarki z obniżonymi burtami, wagony samowyładowcze (”talbot” z wychylnym pudłem), garnkowe do kwasu solnego, specjalne (samowyładowcze do tlenku glinu, do cementu luzem, do siarki kruszonej i granulowanej), platformy czteroosiowe, platformy specjalne ośmioosiowe z zagłębioną podłogą oraz wagony wąskotorowe. Spora część produkcji była przeznaczona na eksport. Obecnie firma należy do amerykańskiego koncernu Greenbrier Companies Ltd.

 

Po restrukturyzacji w 2000 roku ZNTK w Stargardzie Szczecińskim (działające od 1945 roku na bazie istniejących tu od 1859 roku Warsztatów Naprawczych Kolei), utworzone zostały Zakłady Pojazdów Szynowych. W latach 60. XX wieku (poza dostawą podwozi do cystern dla Fabryki Wagonów Świdnica) wyspecjalizowały się w produkcji maszyn torowych, m.in. do oczyszczania tłucznia, zgarniarek, do nasuwania torów, wózków motorowych, przyczep, pługów odśnieżnych, chemicznych odchwaszczarek i podbijarek torów. Obecnie Zakłady Pojazdów Szynowych produkują pociągi sieciowe, pojazdy dla służb elektroenergetycznych, ciągniki szynowe, platformy hydrauliczne, oczyszczarki i pociągi do transportu tłucznia, zgarniarki, wózki spalinowe, przyczepy do wózków, transportery materiałów sypkich, drezyny, ciągniki manewrowe, pociągi ratownictwa technicznego oraz urządzenia do wymiany rozjazdów.

 

Wersja do druku Wersja do druku | Mapa witryny
© 2016 Całość praw autorskich - Antoni Bochen